Advocaat en AI: gouden duo of risico?

Op het moment van schrijven van deze bijdrage is Chris Rea net overleden. Dat de zanger van de evergreen ‘Driving home for Christmas’ juist in de kerstweek het tijdelijke voor het eeuwige verruilt, is een wrang gegeven. Maar door de toepassing van AI is er geen reden te vrezen dat men nooit meer een versie van Chris Rea kan zien optreden op kerstavond, tegen een winterse achtergrond met auto’s op weg naar huis.

Tegenwoordig kunnen hologrammen van overleden artiesten worden gebruikt om het publiek de illusie te geven dat zij aanwezig zijn bij een concert van hun favoriete artiest, ook al is deze geruime tijd overleden of gestopt met optreden. 
 
Het gebruik van hologrammen is maar één van de vele voorbeelden van de toepassing van artificial intelligence (AI) in het dagelijks leven. De techniek biedt onvoorstelbare toepassingsmogelijkheden en komt razendsnel op. Ook in de advocatuur wordt er steeds meer gebruik gemaakt van AI, met alle kansen en risico’s voor advocaten én cliënten.
 
Wat betekent dat voor u als ondernemer? Denk aan het razendsnel doorzoeken van duizenden pagina’s dossier, of het doorzoeken van tientallen gepubliceerde rechtszaken (jurisprudentie), maar ook het opstellen van conceptovereenkomsten of het analyseren van complexe dossiers. Waar een advocaat vroeger uren kwijt was aan dergelijke werkzaamheden, kan AI dat werk grotendeels overnemen. Dat scheelt tijd, kosten en soms ook frustratie. Voor u als cliënt kan dat betekenen dat u sneller antwoord krijgt tegen lagere kosten, en dat uw advocaat zich meer kan richten op de strategie dan op het papierwerk.
 
Maar – en dat is belangrijk –  AI is geen mens: het kent geen nuance, geen context, geen ethisch kompas. Het kan misschien een conceptovereenkomst foutloos opstellen, maar het voelt niet aan of een bepaalde clausule in uw branche gevoelig ligt, of hoe moet worden gereageerd op de opstelling van de wederpartij. Juist daar ligt de uitdaging: hoe combineren we snelheid en efficiëntie met menselijke wijsheid?
 
De Nederlandse Orde van Advocaten heeft daarom richtlijnen opgesteld rond vijf thema’s: deskundigheid, vertrouwelijkheid, onafhankelijkheid, integriteit en partijdigheid. Opvallend is dat advocaten in Nederland vooraf toestemming moeten vragen aan cliënten voordat AI wordt ingezet. U houdt dus de regie: wilt u snelheid en efficiency, of kiest u voor een volledig menselijke aanpak?
 
Praat dus met uw advocaat over de toepassing van AI. Vraag uw advocaat of en hoe AI wordt ingezet, welke voordelen dat in uw zaak biedt en welke risico’s er zijn. AI is geen toekomstmuziek meer – het is er en het zal een steeds grotere rol gaan vervullen. De vraag is niet óf u ermee te maken krijgt, maar hoe u ermee omgaat.
 
En wie weet… misschien rijdt u volgend jaar naar huis voor kerst, terwijl een hologram van Chris Rea op uw dashboard meezingt. Maar ik verwacht niet dat AI een hologram van uw advocaat projecteert in de rechtszaal om uw zaak te bepleiten. AI maakt veel mogelijk, maar is vooralsnog geen vervanging van uw advocaat.
 
Ik wens u een gezond en succesvol 2026!
 
Stefan Holterman
Advocaat en partner bij Finch Dispute Resolution te Utrecht